تبلیغات
ناله ی تنبور - مقاله ای در مورد ساز تنبور
ناله ی تنبور

تنبور اگر نه قدیمترین ، از قدیمیترین سازهای ایران است.قلندری تکیده و لاغر و همیشه مسافرکه اندامش را برسنگهای سه تا پنج هزار سال پیش پیدا کرده اند. مویان و خروشان و بغض آلود، ترکیبی از خلسه و حماسه. تنبور در این سفر دراز نامها یافته " تنبور خراسانی ، تنبور شیروانی ، تنبور بغدادی، فاندورا در یونان و پاندورا در اروپا" و شکلها پذیرفته است.اکنون دسته ای بلند دارد ، کاسه ای کوچک مانند سه تار اما اندکی پهنتر با سه سیم و ۱۳ تا ۱۴ پرده با فواصل یک پرده و نیم پرده.

امروز در ایران به ویژه در نواحی غرب همدم قلندران عارف است.برای اینان تنبور سازی نیست که بنوازند و کناری بگذارند تا فرصتی دیگر ، حضورش همیشگی است و همه جایی ، زبان اهل دل است و راز و نیاز و عبادت. برصدرش می نشانند، حرمتش می گذارند. پیش از نواختن دسته اش را می بوسندو به جانش سوگند می خورند.

موسیقی تنبور را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

  • مقامهای حقانی
  • مقامهای باستانی

اساسی ترین قسمت موسیقی تنبور موسوم است به مقامهای حقانی که نزد عرفا و اهل تصوف به کلام مشهورند. تعداد این مقامها ۷۲ مقام است که از ساخته های اولیاء آیین اهل حق می باشندکه خود از نظر فرم شامل ۳ دسته اند:

دسته ای از آنها حالت آوازی دارند یعنی دارای متر آزاد هستنددسته ای دیگر دارای ریتم بسیار فراخ و کند ویا نیمه فراخ می باشند.دسته آخر دارای ریتم تند می باشند. دسته اول به طور فردی اجرا می شود یعنی نوازنده تنبور که خود خواننده کلام نیز هست اشعار آیینی را که تماما جنبه ی توحیدی و عرفانی دارندرا به تنهایی به صورت آوازی اجرا میکند.دو دسته دیگر به صورت جمعی اجرا می شوندو می باید نوازنده تنبور اشعار آیینی رابه صورت ریتمیک( ریتم فراخ یا ریتم تند) به شیوه مخصوص بخواند که پس از خواندن هر مصرع یا بیت توسط ایشان، کلیه شنوندگان به طرز خاصی ترجیع مخصوص و موسوم به  "دم"  را با او اجرا می کنند. در دو قسمت مذکور حاضرین که به صورت ترجیع خوانی در اجرای مقام شرکت می کنند ریتم آن را با دست زدن نگاه داشته و حالتی با شکوه و نشاط انگیز روحانی را ایجاد می کنند. در موسیقی قدیم ایران دست زدن یا همان کف زدن همراه با آهنگ سابقه طولانی داشته است. البته اجرای این دسته از مقامات موسیقی تنبور مخصوص مراسم و مجالس انحصاری و آیینی است و صرفا باید در خانقاه یا همان جمع خانه و در مجالس ذکر و نیاز اجرا گردد. نواختن این مقامات در حضور اغیار منع آیینی دارد.

حال بپردازیم به دسته دوم موسیقی تنبور که شامل مقامهای باستانی یا به نوعی همان موسیقی قدیم ایران زمین می شود. مقامهای این دسته نزد اساتید تنبور از ۱۴ تا ۲۰ مقام است . تعدادی از این مقامات از نظر فرم دارای حالتی آوازی بوده و لحنی غیر ریتمیک دارندمانند" ساروخانی ، قطار، الله ویسی ،گله و دره ، طرز" و تعدادی دیگر دارای ریتمی مشخص هستند مانند " جلوشاهی، بایه بایه، خان امیری، سوار سوارو ..." .

 از میان مقامهای باستانی مقام سحری حالتی استثنایی دارد که لحن آوازی آن غیر ریتمیک و لحن سازی آن دارای ریتم است. در میان این دسته از مقامها بعضی صرفا سازی هستند مانند" جلو شاهی، خان امیری و انواع سماع" ودر بعضی اجرای آنها توسط ساز و آواز انجام می شود مانند " ساروخانی ، قطار، سحری ، گل و خار" . البته آوازی که با اینمقامات خوانده می شود " هوره" نام دارد که به شیوه مخصوصی اجرا می شود.

مقام "سحری" یکی از مقامهای بسیار ارزشمندو دلنشین باستانی است که با آواز همراه با تنبور و یا سرنا و دهل اجرا می شود.تنبور نوازان در مجالس و محافل اذکار روحانی کهطی آن شب به صبح می انجامد طلوعی دیگر را نوید دادهو اشعار امید بخشیکه سرا پا وجد و نشاط ایجاد می کند را به گوش شنوندگان می رساندو در اعیاد ملی مذهبی نیز سرنا و دهل نوازان بر فراز بامهای مناطق کردنشین خود همین مقام را در وقت سحر می نوازند.

 

 



درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : saeed ahmadi
نویسندگان
نظرسنجی
به کدام یک از آلات موسیقی علاقه یبیشتری دارید؟













آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی